Instalacja gotowa na smart home

Każde urządzenie elektryczne działa lepiej, kiedy podłączy się je do prądu (autor nieznany, ale na pewno był elektrykiem)

Instalacja elektryczna jako fundament smart home

Instalacja elektryczna to podstawa każdego systemu smart home. Automatyka nie naprawi błędów popełnionych na etapie okablowania. Dlatego ten etap wymaga szczególnej staranności, musi być zaprojektowany i wykonany przez osoby z odpowiednimi uprawnieniami (SEP) i doświadczeniem, zgodnie z obowiązującymi normami, a na końcu potwierdzony pomiarami i protokołem odbioru.

Zaplanowanie rezerwy

Równie ważne jak samo wykonanie jest podejście z perspektywą jutra. Instalacja powinna na każdym kroku przewidywać rozbudowę. Warto zaplanować rezerwę:

dodatkowe puszki instalacyjne,
wolne miejsce w rozdzielnicy,
zapas długości przewodów,
dodatkowe linie kablowe w kluczowych dla komunikacji miejscach
przewód neutralny (N) doprowadzony do każdego łącznika, który będzie niezbędny przy montażu bezprzewodowych modułów sterujących. Prace powinny być prowadzone w sposób uporządkowany i czysty, bez pozostawiania po sobie bałaganu, z czytelnym oznaczeniem obwodów i dokumentacją przed- i powykonawczą.

Okablowanie sterujące

Z instalacją elektryczną nierozerwalnie wiąże się instalacja alarmowa (okablowanie czujek, kontaktronów i sygnalizatorów) oraz sieciowa. Najlepiej poprowadzić kabel UTP do każdego miejsca, w którym spodziewamy się kamery, łącznika, czujnika smart czy panelu, nawet jeśli obecnie nie jest to konieczne. Taki zapas znacznie ułatwia późniejszą rozbudowę systemu. W przypadku wyboru określonego systemu smart home dochodzi odpowiednie rozprowadzenie przewodów TF-bus (Grenton), Tree (Loxone) lub kabla KNX do paneli sterujących.

Dlaczego to fundament?

Smart home stanowi warstwę nad instalacją elektryczną. Zły montaż instalacji może oznaczać, iż funkcje inteligentnego domu nie będą działać jak należy i żadna automatyzacja tego już nie naprawi.
Z drugiej strony awaria automatyki (Home Assistant, Grenton, Zamel czy Node-RED) nie może wyłączyć prądu, podstawowa instalacja musi działać niezależnie od nadbudowy.

Kto i co wykonuje?

Projekt instalacji elektrycznej wykonuje uprawniony projektant, czasami jest to po prostu element projektu domu.
Wykonanie: elektryk z uprawnieniami SEP (min. E1), najlepiej z doświadczeniem w okablowaniu smart home. Musi rozumieć założenia i różnice w podejściu do klasycznego i modułowego sterowania domem. Idealnie kiedy wszystkie poniższe etapy wykonuje lub przynajmniej nadzoruje jeden zespół: planowania, przez wykonanie instalacji uziemienia, instalacji okablowania i rozdzielnicy, połączenia modułów smart home, instalacji teletechnicznej z zawartością szafy rack, aż po integracje z urządzeniami typu piec czy klimatyzator oraz zaawansowane automatyzacje łączące wszystkie te urządzenia w całość.
Projekt instalacji nie powinien być "na oko", każdy element powinien być przemyślany: rozmieszczenie puszek, źródeł światła, przewidziane obciążenia na danej linii, dobór odpowiednich aparatów, schemat instalacji i sterowania.
Dokumenty niezbędne do odbioru instalacji powinien podpisać elektryk z uprawnieniami dozoru (minimum D1).
Pomiary i protokół odbioru są obowiązkowe, nawet w domu jednorodzinnym. Pomiary są ważnym elementem sprawdzenia poprawności wykonania instalacji elektrycznej, nawet jeśli najczęściej nie obejmują sprawdzenia inteligentych funkcji. Powinna je wykonać osoba z odpowiednimi uprawnieniami pomiarowymi, a sprzęt wykorzystany do pomiarów powinien mieć aktualny atest i być skalibrowany.
Wykonanie wszystkich wyżej wymienionych czynności przez właściwych dla danego etapu specjalistów może dać gwarancję, że instalacja będzie spełniała normy i stanowiła solidny fundament dla smart home.

Zapas na przyszłość

Zwiększona liczba puszek podtynkowych niż zakładane minimum, łatwiej zostawić pustą niż kuć ścianę za rok.
Kable z zapasem długości minimum 15-20 cm na puszkę ułatwiają późniejsze zmiany terminali.
Dodatkowe przewody w okolice miejsc, gdzie w przyszłości może np. pojawić się klimatyzator czy głośnik.
Rury peszla zamiast kabli układanych w ścianach na sztywno, zwłaszcza na szlakach prowadzących do urządzeń sterujących czy sieciowych dają możliwość wymiany i rozbudowy bez kucia ścian.
Podwójne przewody w kluczowych obwodach na wypadek uszkodzenia zwłaszcza na późniejszych etapach budowy, dodatkowe zabezpieczenia torów kablowych (wiertarki służące do przykręcania mebli mają zwyczaj idealnie trafiać w wiązki kabli).
Rezerwa w rozdzielnicy na moduły, obwody i sama skrzynka rozdzielnicy minimum 20% większa niż wynika z obliczeń zapotrzebowania.
Przewody neutralne (N) doprowadzone do każdego łącznika są krytyczne zwłaszcza dla bezprzewodowych modułów smart (Sonoff, Shelly, Grenton) zasilanych z linii.

"Już trzeci raz przycinam kabel i dalej jest za krótki"

Porządek wykonania

Oznaczone i opisane przewody w rozdzielnicy, pełna dokumentacja (numeracja obwodów, schemat na drzwiczkach, dokumentacja powykonawcza, zaktualizowany projekt jeśli wystąpiły zmiany).
Kable układane zgodnie ze sztuką równolegle lub prostopadle, nie na skróty po łuku, zachowanie odpowiednich odległości między kablami, ekranowanie przewodów narażonych na wystąpienie interferencji lub istotnych kabli sieciowych (np. łączących routery sieci mesh).
Czystość miejsca pracy, kable i urządzenia smart działają lepiej kiedy nie są pokryte warstwą kurzu czy farby pochodzącej z kolejnych etapów budowy.
Brak "prowizorki", złącza umieszczone w puszkach, nie bezpośrednio w ścianie.
Dokumentacja fotograficzna przed zamknięciem ścian może się okazać bezcenna przy awarii za parę lat. Nawet kiedy instalacja jest zaprojektowana i wykonana z zachowaniem najwyższych standardów dobrze jest być przygotowanym na przyszłość.

Instalacja alarmowa i sieciowa przy okazji elektrycznej

Okablowanie czujek PIR, kontaktronów, sygnalizatorów układane razem z elektryką, nie powinno stanowić osobnego etapu. Prowadzenie kabli w jednym momencie pozwala uniknąć naprężeń i uszkodzeń wcześniej ułożonych przewodów.
Centrala alarmowa powinna się znaleźć możliwie blisko rozdzielnicy, pozwala to wykonać wspólne zasilanie. Dzięki temu możliwa jest też łatwiejsza integracja z modułami IO Grenton, Boneio czy Waveshare.

Sieć strukturalna (UTP) również stanowi podstawę inteligentnego domu

Kabel UTP odpowiedniej kategorii (5e, 6, 6a) do każdego punktu, a nie tylko do gniazd komputerowych
Każdy łącznik ścienny, nawet jeśli dziś jest klasyczny jutro będzie mógł zostać wymieniony na panel dotykowy
Czujnik smart (temperatura, wilgotność, ruch, jakość powietrza, detekcja gazów) działa solidniej po kablu
Punkty pod kamery, access pointy, moduły IO (Grenton, Boneio, komunikacja z podrozdzielniami)
Zasada: lepiej mieć niewykorzystany kabel UTP niż gdyby miało zabraknąć go tam, gdzie będzie potrzebny. Elektrycy zwykli mawiać, iż najdroższy kabel to ten, który nie został położony.
Wszystkie żyły sieci zbiegają się do jednego punktu, szafa krosownicza z patch panelem, idealnie obok rozdzielnicy lub w blisko położonym, suchym pomieszczeniu z łatwym dostępem.

Podsumowanie

Elektryka powinna być inwestycją na 30 lat i więcej. Automatykę w rozdzielnicy, a tym bardziej system operacyjny domu (Home Assistant, Node-RED, Grenton, BoneIO, SmartBob) można wymienić w każdej chwili. Pełna wymiana okablowania w ścianie wymaga solidnego remontu.